jump to navigation

De eerste drie weken 28 augustus 2011

Posted by Dick van Tol in Stationsbibliotheek.
Tags: , ,
1 comment so far

Proefdraaien

De eerste weken zijn natuurlijk enorm enerverend, ondanks het rustige moment waarop de Bibliotheek op het station is open gegaan: op de openingsdatum was de zomervakantie in Haarlem en omstreken pas twee weken bezig. De keuze om in de vakantieperiode open te gaan is bewust genomen. We willen graag een aantal weken proefdraaien, voordat het weer druk wordt op het station.

Achteraf zijn we daar blij om, want ik vertelde in het vorige bericht al dat we met dank aan UPC met een provisorische internetverbinding hebben moeten starten. De eerste week van de opening was die verbinding uiterst instabiel. De tweede  en derde week ging het al beter, maar het wachten is op xs4all, dat op 1 september de lijn komt aanleggen. Pas dan kunnen we met de nieuwsschermen starten en met het scherm van City Marketing Haarlem. Op de nieuwsschermen zullen berichten van het Haarlems Dagblad worden gepresenteerd. In feite zijn alleen de regionale berichten van het HD, de overige berichten zijn van ANP. Op het scherm van City Marketing Haarlem wordt informatie gepresenteerd over Haarlem, zowel toeristische informatie als informatie over wat er in Haarlem te doen is.

Lokale touch

De regionale nieuwberichten en de informatie over wat er in Haarlem te doen is, zijn de invulling van een afspraak die we met NS hebben gemaakt. In de visie van NS is een station een “dynamisch stadsportaal”, een toegangspoort tot de stad. In die visie past een stationsbibliotheek die ook een duidelijke lokale touch heeft. Wij hebben er voor gekozen om het met regionaal nieuws en culturele en eventueel toeristische informatie te doen. Ook mogelijke volgende stationsbibliotheken zullen dit moeten doen. Naast het in een folderkast ingebouwde touchscreen van City marketing Haarlem  liggen ook jaarprogramma’s van de grote podia en folders over specifieke voorstellingen en tentoonstellingen, die nu al gretig aftrek vinden.

Reacties op de inrichting

Ondanks de vakantie hebben we over toeloop niet te klagen. Al heel veel mensen komen een kijkje nemen. Het werk van de medewerkers, die in de maanden augustus en september met z’n tweeën staan en daarna alleen, bestaat nu nog vooral uit het welkom heten van bezoekers, flyers uitdelen en uitleg geven. Belangrijkste conclusie: de Bibliotheek op het stations wordt zeer positief gewaardeerd. Een van de medewerkers zei met dat werken in de stationsbibliotheek de manier is om het geloof in het bibliotheekwerk te hervinden als je dat mocht zijn kwijtgeraakt.

Men vindt de bibliotheek ook heel mooi en waardeert het dat de prachtige ruimte weer zicht baar is en gebruikt wordt. We zijn zeer tevreden over onze keuze voor Jos de Vries, dat er in geslaagd is om het door ons gewenste “hippe broertje” van de reguliere whitebox te ontwerpen. Biebsystemen heeft het ontwerp in mooie tafels en kasten omgezet en ook de andere inrichtingselementen – internettafel (met vier iMac’s, leestafel, leesbanken en -stoelen, lampen – zijn goed gekozen. NRC heeft de bibliotheek vergeleken met een Apple Store, dus we lijken geslaagd te zijn in onze opzet. Veel bezoekers denken eerst dat ze een boekwinkel binnenlopen en moeten we soms zelf uitleggen dat ze zich in een bibliotheek bevinden.

Reacties op onze aanwezigheid

Positieve reacties op hoe de stationsbibliotheek eruit ziet zijn mooi, maar belangrijker is dat bezoekers ook aangeven blij te zijn met de bibliotheek op een plek waar ze een aantal keren per week komen. Ze waarderen het dat bibliotheekgebruik veel makkelijker is geworden en dat is natuurlijk de kern van het hele idee van de Bibliotheek op het station. Dat idee wordt dus herkend door het publiek. Dat geeft me meteen de gelegenheid om te melden dat de stationsbibliotheek elke werkdag open is van 7.00 tot 9.00 uur en van 16.00 tot 19.00 uur, de spitstijden. Wat we al hebben gemerkt is dat we ’s avonds iets langer moeten openblijven, omdat er om 18.55 uur nog twee volle treinen aankomen. Ook lijkt er al een patroon te zijn dat de meeste mensen de middagopenstelling benutten, wat ook onze verwachting was.

Reacties op de collectie

Een essentieel onderdeel van de Bibliotheek op het station is de actuele collectie. Algemeen uitgangspunt is dat boeken niet ouder zijn dan twee jaar. Er is een tafel met top 60-boeken, een tafel met pas verschenen boeken die niet in de top 60 staan en die we extra onder de aandacht willen brengen, een lange kastenwand met Literatuur, Spanning, Romantiek en Graphic novels die  niet in de top 60 staan, twee kasten met non-fictie verdeeld in de rubrieken Ik, Thuis, Werk en Wereld, en een kast met uitleenbare tijdschriften (de wat dikkere maandbladen). De collectie heeft ook een hoger niveau dan die van een reguliere kleine bibliotheek. Reden is het hogere gemiddelde opleidingsniveau van de treinforens. Geen streek- en familieromans in de Bibliotheek op het station dus en binnen de rubriek Spanning voornamelijk literaire thrillers. In de rustruimte liggen kranten en tijdschriften om ter plaatse te lezen. De kranten en tijdschriften worden trouwens gesponsord door ILGE Subscription Management, een partner van veel bibliotheken.

Die actuele collectie – uit het onderzoek bleek al hoe belangrijk die door treinforensen wordt gevonden – wordt inderdaad hoog gewaardeerd. Niet zo verrassend verrassend natuurlijk. Het is een wens die uit alle onderzoek naar voren komt. De meest geleende boeken tot nu toe zijn van de top 60-tafel afkomstig. Als we ze uitleggen waarom de boeken niet van een harde kaft zijn voorzien – sneller na verschijnen in de bibliotheek en lichter en kleiner (belangrijk voor reizigers) – vindt men dat positief, maar men maakt zich wel zorgen over of de boeken niet snel beschadigen. Wij weten natuurlijk ook niet zeker of we de juiste keuze hebben gemaakt. Feit is dat de boeken ook minder lang mee hoeven te kunnen.

Publiciteit

Ons plan was om de publiciteit rond de officiële opening op 21 september te concentreren. Dat is niet gelukt. Er wonen journalisten van allerlei media in Haarlem en als er een over de brug is volgen er meer. Dus al direct flinke artikelen in onder meer NRC, Trouw en Haarlems Dagblad en aandacht in radioprogramma’s op Radio 1, 3FM en 4, Wereldomroep en RTV Noord-Holland en op enkele tientallen internetsites (o.a Telegraaf, NOS en enkele Vlaamse bibliotheekblogs). Het is wel spijtig dat het zo gegaan is. Het resultaat is helemaal niet slecht, maar we hadden nog veel meer publiciteit kunnen krijgen als we alle media een persbericht hadden gestuurd.  Nu hebben alleen de actieve media het nieuws opgepikt. We bedenken een strategie om de andere media toch nog rond 21 september te halen.

Ook op Twitter veel berichten over de opening van de Bibliotheek op het station, te volgen op #stationsbieb. Heel aardig was de tweet van Nicola Clark van The New York Times: “From the folks that brought u Schiphol Library: railway station library opened in Haarlem” (een verwijzing naar de tweet van #Airprtlibrarian Jeanine Deckers). Nicola Clark is de journalist die vorig jaar een artikel over Airport Library heeft geschreven.

Nominatie

En dan tot slot: we zijn natuurlijk verguld met de nominatie van de Bibliotheek op het station voor Beste Bibliotheekproject 2011.

Advertenties

De voorbereidingen 28 augustus 2011

Posted by Dick van Tol in Stationsbibliotheek.
Tags:
add a comment

De Bibliotheek op het station is net als Airport Library een zaak van lange adem geweest. Ik noem even kort de  belangrijkste stappen.

De eerste stappen zijn al in 2005 gezet, met twee overleggen met adjunctdirecteur Rammy Speyer van ProBiblio en directeur Hans Lastdrager van Bibliotheek Hoorn.  Er waren al eerder ideeën om tot een stationsbibliotheek te komen, maar nu was er een aanleiding: Bibliotheek Hoorn moest een filiaal sluiten en had een collectie beschikbaar waarvoor ze een bestemming zochten. Veel inwoners van Hoorn zitten dagelijks twee keer een half uur in de trein naar Amsterdam en dus leek Hoorn een geschikte stad voor de eerste stationsbibliotheek.

Eerste contact met NS

In 2006 spraken we de eerste keer met NS. Tot onze spijt kwamen we aan tafel met de accountmanagers Kleine stations en Middelgrote stations van de vastgoedpoot NS Poort. Men zag bibliotheken als kandidaten om na sluiting van het loket leegstaande stationsgebouwen te vullen. We kregen een lijstje van beschikbare ruimten in Noord- en Zuid-Holland;  op station Hoorn was geen ruimte en viel dus direct af. We hebben het nog geprobeerd, maar we vonden geen bibliotheken met interesse in de aangeboden stationsruimten. het spoor liep dood.

Hernieuwd contact met NS

Op een conferentie over bibliotheekwerk in kleine kernen in Zeeland in het najaar van 2007 kwam ik een ICT-manager van NS tegen die daar een voordracht hield. Ik vertelde hem over het doodgelopen spoor en hij heeft ervoor gezorgd dat we opnieuw met NS in contact kwamen. Weer met NS Poort, dat inmiddels in ons voordeel georganiseerd was, maar nu met een persoon die verder keek dan het verhuren van vierkante meters en ook de inhoudelijke gezamenlijke belangen onderkende. Hij was ook – en is vast nog steeds – bibliotheeklid.

Uitwerking concept

Na het eerste hernieuwde contact zijn we met vertegenwoordigers van de bibliotheken Haarlem, Den Haag, Rotterdam, Gouda, Schiedam en in de beginfase Dordrecht het concept van de stationsbibliotheek gaan uitwerken. NS bood op de stations van deze steden ruimte aan en deze bibliotheken gaven op een door ProBiblio en NS voor alle Noord- en Zuid-Hollandse bibliotheekdirecteuren in april 2008 georganiseerde bijeenkomst aan interesse te hebben in realisatie van een stationsbibliotheek. De uitwerking van het concept hebben we ondergebracht in een groter project, de Verleidelijkste bibliotheek van Nederland. Dit project richtte zich op het experimenteren met retail. Al snel was besloten dat de stationsbibliotheek zeer geschikt is om retailprincipes toe te passen, dus aansluiting lag voor de hand. Het concept is tot stand gekomen met hulp van Conclusion Communication Architects (positionering) en Jos de Vries The Retail Company (inrichting). Cultureel adviesbureau LA Group hielp met het opzetten van een goed projectplan.

In 2009 hebben we het inhoudelijk en visueel uitgewerkte concept gepresenteerd aan NS en dat werd goedgekeurd. Goedkeuring van met name de uitwerking van de inrichting, zo was ons eerder verteld, was voorwaarde voor verdere samenwerking.

Studiereis Bibliometro Madrid

In augustus 2008 zijn alle betrokkenen op werkbezoek naar Madrid geweest om de bibiotheekvoorzieningen in twaalf metrostations te bekijken.  Wat we daar hebben gezien gaf ons eerlijk gezegd voornamelijk een idee over hoe we het niet wilden aanpakken. De Bibliometro-vestigingen ziet er prachtig uit, maar zijn te gesloten, te weinig uitnodigend en verleidelijk. Het zijn ophaalloketten voor door de klant vooraf gekozen boeken uit een niet al te klantgerichte collectie. De medewerkers geven aan dat het gebruik beperkt is. het blijkt dat de bibliotheek van Madrid sterk door de gemeente, die ook de metro beheert, is gedwongen met een bibliotheekvoorziening te komen.

Onderzoek

Voor de uitwerking van het concept van de stationsbibliotheek gebruiken we de ervaringen van Madrid, maar nog veel meer de resultaten van een kwantitatief onderzoek dat voor de helft door NS wordt betaald en een representatief kwalitatief onderzoek  dat NS geheel betaalt. Het eerste onderzoek, bestaande uit drie panelbijeenkomsten, bracht vooral informatie op over wat men van bibliotheekdiensten op stations – we begonnen met een ruime term, maar iedereen dacht meteen aan een vestiging, dus zijn we daar snel op doorgegaan – verwacht. Het tweede onderzoek geeft met name een goed beeld van de aard en omvang van de belangstelling, verdeeld over verschillende groepen treinreizigers. Ik denk niet dat er ooit voor een nieuwe bibliotheekdienst  zo goed onderzoek is gedaan. Belangrijkste conclusie van beide onderzoeken: er is voldoende aanleiding om met een proef te starten.

Locatie

Na de goedkeuring van ons concept door NS werd een projectmanager vanuit NS benoemd die met ons tot realisatie van de eerste stationsbibliothe(en)k(en) moest komen. Intussen viel de lokatie Gouda af omdat zich een andere huurder aanmeldde, Den Haag Centraal zou vanwege jarenlange verbouwingen bij nader inzien niet geschikt zijn voor een pilotvestiging, het nieuwe station Schiedam wil (nog) niet tot leven komen en NS vindt dat daarom ook niet zo’n goede proeflokatie (bovendien trekt ook de Bibliotheek Schiedam zich terug) en Rotterdam Centraal is ook vanwege enorme verbouwingen een lokatie voor over wat langere tijd . NS schuift nadrukkelijk Haarlem naar voren als eerste vestigingsplaats, volgens treinreizigers het mooiste station van Haarlem (art deco, 1906) en een prachtige beschikbare ruimte (voormalig telegraafkantoor).

Met deze keuze moeten we de provincie Zuid-Holland teleurstellen, waarvan de toenmalige gedeputeerde van cultuur Martin van Engelshoven-Huls, graag had gezien dat de eerste stationsbibliotheek in zijn provincie zou zijn gekomen. De provincie had daar zelfs een bedrag van 600.000 euro voor een periode van drie jaar voor over.

Financiering en contract

Dan volgt een periode van ruim anderhalf jaar waarin zowel NS als de Bibliotheek Haarlem en ProBiblio de financiering regelen en NS veel tijd nodig heeft voor het opstellen van een huurcontract dat op ons verzoek sterk afwijkt van wat NS gewend is. Heel belangrijk voor de financiering van bibliotheekzijde is de door de provincie Noord-Holland toegekende investeringssubsidie van 200.000 euro. Een belangrijke complicerende factor voor NS zijn de hoge kosten voor het leeghalen en restaureren van de ruimte en de lage huurinkomsten die er tegenover staan. Het contract wordt pas begin juli ondertekend, terwijl op 11 juli  de casco-oplevering al plaatsvindt. NS heeft dan in een korte periode, nog zonder contract en met enkele weken verlengd door de vondst van asbest, de ruimte geheel leeggeruimd en hersteld. Wij staan in de startblokken en realiseren met de fantastische inzet van bouwmanagementbureau RBM in een paar weken een prachtige ruimte (schilderen, nieuwe verlichting en bekabeling, toilet/keuken) en de uiteindelijke bibliotheek.

Detaillering concept

In dezelfde periode nemen we de tijd om met de Bibliotheek Haarlem het concept in detail uit te werken. Vertegenwoordigers van de bibliotheken Den Haag en Zwolle lezen kritisch mee, om ervoor te zorgen dat het concept niet te Haarlems wordt en voor alle bibliotheken interessant is.

Opening

Op 8 augustus gaat de eerste Bibliotheek op het station open voor publiek. Enige echte probleem: UPC heeft ons enorm laten zitten en daardoor is de internetverbinding niet klaar. In de week voor de opening realiseert ICT van ProBiblio een voorlopige oplossing ….

De Bibliotheek op het station: volg de proef 28 augustus 2011

Posted by Dick van Tol in Stationsbibliotheek.
Tags:
add a comment

Een jaar na de opening van Airport Library begint met dit bericht een nieuw verhaal op dit weblog, dat van de Bibliotheek op het station. De bedoeling was om pas met de officiële opening op 21 september naar buiten te treden en tot die tijd in de luwte proef te draaien. Maar de media zijn de stationsbibliotheek in Haarlem razendsnel op het spoor gekomen en dus is er geen reden meer om met berichten op dit weblog te wachten.

Doel van de berichtgeving op dit weblog is om belangstellenden in detail over  de Bibliotheek op het station te informeren. Het gaat om een proef die voor het gehele Nederlandse bibliotheekwerk duidelijk moet maken of de stationsbibliotheek een goed middel is om nieuwe leden te werven en bibliotheekgebruik onder bestaande leden te vergroten. En dus is het in ieder geval voor een aantal bibliotheken interessant om de ervaringen en resultaten van deze proef te volgen. En Vlaamse belangstellenden zijn natuurlijk ook welkom.

Ik zeg hierbij toe dat ik in alle eerlijkheid verslag zal doen en dus ook zal berichten over de tegenvallers en missers. Maar bedenk ook dat ik zes jaar bij de voorbereidingen betrokken ben geweest, heel blij ben dat het er eindelijk van gekomen is en enthousiast ben over de eerste vestiging op station Haarlem. Dat zal de berichtgeving misschien toch wel eens wat kleuren.